Class 4 Nepali Lesson 1 Note
Unit-1
पाठ १ – सबै मेरा गुरु
कालीप्रसाद रिजाल
शब्द भण्डार
१. तल दिइएका शब्दको मिल्ने अर्थसँग जोडा मिलाउनुहोस्:
उत्तर👉
(क) एकता – एक हुँदाको अवस्था
(ख) छाया – प्रकाश छेकिँदा पर्ने ओझेल
(ग) लक्ष्य – हासिल वा प्राप्त गर्नुपर्ने कुरा
(घ) कर्तव्य – पूरा गर्नुपर्ने काम
(ङ) अटल – पर्वत जस्तै स्थिर
(च) मुस्कान – मुस्काउने काम
२. कवितामा प्रयोग भएका ‘माया छाया’ जस्तै अन्य लय मिल्ने शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् ।
उत्तर👉
- शिक्षा बिद्या
- ज्ञान बोध
- वृक्ष पेड
- पर्वत पहाड
- कर्तव्य दायित्व
- पुस्तक किताब
- खोला खुला
- लक्ष्य उद्देश्य
- मिठो प्रिय
- फूल पुष्प
- सधैँ निरन्तर
- मुस्कुराउने हास्य
- बिचमा मध्य
- सुकै आनन्द
३. तल दिइएका शब्दलाई वाक्यमा प्रयोग गर्नुहोस्:
उत्तर👉
माया – आमाले छोरामा देखाउने माया संसारकै सबैभन्दा पवित्र हुन्छ।
एकता – गाउँका सबै मानिसहरूको एकताले ठूलो विकास सम्भव भयो।
काम – कडा मेहनत र इमान्दार कामले सफलता पक्कै मिल्छ।
फूल – बगैँचामा फुलेका फूलहरूले वातावरणलाई सुगन्धित बनाउँछन्।
अन्धकार – शिक्षा नै अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ लैजाने दीप हो।
मिठो – आमा हातले बनाएको खाना सधैं मिठो लाग्छ।
बोध र अभिव्यक्ति
(पढ्ने मात्रै)
१. तल दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्:
संसार, शिक्षा, काँडा, पर्वत, पुस्तक, पौरखी, लक्ष्य
२. ‘सबै मेरा गुरु’ पाठ लय मिलाएर पढ्नुहोस् ।
(लेख्ने)
३. ‘सबै मेरा गुरु’ पाठको पहिलो हरफमा कतिओटा वर्ण छन्, भन्नुहोस् ।
उत्तर👉 ‘सबै मेरा गुरु’ पाठको पहिलो हरफमा ३० वटा वर्ण छन्।
४. तल दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:
(क) घामले हामीलाई के शिक्षा दिन्छ ?
➡️घामले हामीलाई सबैको भलो गर्ने शिक्षा दिन्छ।
(ख) वृक्षले पौरखीलाई के दिन्छ ?
➡️ वृक्षले पौरखीलाई फलफूल दिन्छ।
(ग) कसले कर्तव्य र आदर्शमा अटल हुन सिकाउँछ ?
➡️ पर्वतले कर्तव्य र आदर्शमा अटल हुन सिकाउँछ।
(घ) हामीले माहुरीबाट कस्तो शिक्षा पाउँछौं ?
➡️ माहुरीबाट हामीले एकतामा काम गर्न सकिन्छ भन्ने शिक्षा पाउँछौं।
६. उदाहरणमा दिइए जस्तै गरी तल दिइएका हरफलाई वाक्यमा लेख्नुहोस् :
जस्तै: कानैनेर भुनभुनाई माहुरीले भन्छ
माहुरीले कानैनेर भुनभुनाई भन्छ ।
(क) म त खुरुखुरु सबैबाट शिक्षा लिन्छु ।
(ख) सबको भलो गर्ने शिक्षा घामबाट लिन्छु ।
(ग) संसारले पढ्ने पुस्तकै हो खोला पनि ।
७. तल दिइएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
(क) वृक्षलाई किन उदार छन् भनिएको हो ?
➡️ वृक्षले पौरखीलाई फलफूल र यात्रुलाई छाया दिन्छ, त्यसैले वृक्षलाई उदार भनिएको हो।
(ख) पर्वतले हामीलाई के शिक्षा दिन्छ ?
➡️ पर्वतले हामीलाई कर्तव्य र आदर्शमा अटल बन्नु पर्ने शिक्षा दिन्छ।
(ग) हामीमा एकता किन आवश्यक पर्छ ?
➡️ एकताले जस्तोसुकै कठिन काम पनि सफल बनाउन सकिन्छ, त्यसैले एकता आवश्यक पर्छ।
(घ) हामी किन आफ्नो लक्ष्य नछोड़ी अघि बढ्नुपर्छ ?
➡️ लक्ष्यमा दृढ भएर अघि बढ्दा मात्रै सफल हुन्छौं, त्यसैले हामीले आफ्नो लक्ष्य नछोड़ी अघि बढ्नुपर्छ।
८. तल दिइएका श्लोकको आशय वर्णन गर्नुहोस् :
फूल भन्छ सधैं मलाई मिठो वास छर
काँडैकाँडा बिचमा पनि मुस्कुराउने गर ।
➡️आशय (भावार्थ):
फूलले हामीलाई भन्छ कि हामी जहिले पनि मिठो वचन, राम्रो व्यवहार र सकारात्मक सोच फैलाउनु पर्छ। जीवनमा कष्ट, दुःख र समस्याहरू (काँडाहरू) भए तापनि, फूल जसरी काँडाबीच मुस्कुराइरहन्छ, त्यसैगरी हामीले पनि सकारात्मक र आशावादी भएर जीवनको सामना गर्नुपर्छ।
यो श्लोकले सकारात्मक सोच, सहनशीलता र मिठासपूर्ण व्यवहार गर्न प्रेरणा दिन्छ।
९. पाठमा संसारलाई किन विद्यालय मानिएको होला, आफ्नो विचार लेख्नुहोस् ।
➡️ संसारलाई विद्यालय मानिएको छ किनभने हामीले जीवनका सबै पक्षहरूबाट केही न केही शिक्षा पाउन सक्छौं।
जस्तै:
- घामले परोपकार गर्न सिकाउँछ,
- वृक्षले उदारता,
- पर्वतले अडिग रहनु,
- खोलाले लक्ष्यमा दृढता,
- माहुरीले एकता,
- फूलले मिठास र मुस्कान दिन सिकाउँछ।
यी सबै कुरा सिक्ने स्थान भएकोले संसारलाई विद्यालय (स्कुल) भनिएको हो। हामी जीवनका अनुभव, प्रकृति, र वरपरका वस्तुहरूमार्फत शिक्षित हुन्छौं, त्यसैले संसार नै सबैभन्दा ठूलो विद्यालय हो भन्ने विचार व्यक्त गरिएको हो।
भाषिक संरचना र वर्णविन्यास
१. तल दिइएको अनुच्छेद पढ्नुहोस् र उत्तर दिनुहोस्:
राजन, अनिशा, कविता र धीरज मिल्ने साथी हुन् । उनीहरू सँगै विद्यालय जान्छन् । पुस्तक पढ्छन् । कक्षाकार्य गर्छन् । उनीहरू कहिलेकाहीँ चिडियाखाना घुम्न जान्छन् । हात्ती, भालु, लगुर,चितुवा र गैंडा हेरेर रमाउँछन् । बनमान्छे देखेर छक्क पर्छन् । उनीहरू मृगका हुल हेरेर खुसी हुन्छन् ।
(क) माथिको अनुच्छेदमा प्रयोग भएका नाम टिप्नुहोस्:
➡️ राजन, अनिशा, कविता, धीरज
(ख) माथिको अनुच्छेदमा प्रयोग भएका जनावरका नाम टिप्नुहोस्:
➡️ हात्ती, भालु, लगुर, चितुवा, गैंडा, बनमान्छे, मृग
(ग) माथिको अनुच्छेदमा प्रयोग भएका ठाउँका नाम टिप्नुहोस्:
➡️ विद्यालय, चिडियाखाना
४. कोष्ठकबाट उपयुक्त शब्द छानी खाली ठाउँ भर्नुहोस् :
(अ) उमेश विद्यार्थी हो । ऊ पुस्तक पढ्छ ।
(आ) अनिश र अनिता साथी हुन् । उनीहरू मिलेर पढ्छन् ।
(इ) बुबा घरमा हुनुहुन्छ । उहाँ घरको रेखदेख गर्नुहुन्छ ।
(ई) डोल्मा विदेशमा छिन् । उनी अर्को वर्ष फर्किन्छिन् ।
(उ) तपाईं पसल जानुहोस् ।
(ऊ) त्यो खेल्न निस्क्यो ।
५. तल दिइएका शब्दलाई मिल्ने समूहमा राख्नुहोस् :
|
नाम |
सर्वनाम |
|
सुमित्रा |
ऊ |
|
अर्ना |
त्यो |
|
परेवा |
तपाईं |
|
बिरालो |
म |
