Class 4 Nepali Lesson 6

शब्दभण्डार

१. तल दिइएका अर्थ बुझाउने शब्द पाठबाट खोजेर लेख्नुहोस् :

(क) कुनै कामको निष्कर्ष, नतिजा

👉 परिणाम

(ख) कुनै कुरा जान्न वा पाउन अपनाइने उपाय

👉 जुक्ति

(ग) वर्षाका कारणले उर्लेर बढेको पानीको प्रवाह

👉 भेल

(घ) चेत नभएको

👉 वाक्क

२. छठ पर्व मनाउँदा प्रयोग हुने शब्दहरू :

👉 उदाउँदो सूर्य, अस्ताउँदो सूर्य, अर्घ, तलाउ, जलाशय, प्रसाद

३. उपयुक्त विकल्पमा ठिक चिह्न (√) लगाउनुहोस् :

(क) भर्खर बोल्न सुरु गरेका नानीबाबुहरूले बोल्ने शब्द कुन हो ?

👉 पापा √

(ख) तलका मध्ये कुन शब्दले ग्रामीण परिवेशलाई झल्काउँछ ?

👉 मेलापात √

(ग) तलका मध्ये कुन शब्दले सहरी परिवेश झल्काउँछ ?

👉 सडक √

(घ) बिउ र अनाज शब्द कुन पेसासँग सम्बन्धित छन् ?

👉 कृषि √

४. कोठेपदबाट परिवेशसँग सम्बन्धित शब्द निर्माण गर्नुहोस् :

👉 पाङ्ग्रा, कुण्ड, झोला, खेत, माटो, पानी

बोध र अभिव्यक्ति

५. तल दिइएका शब्द शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस् :

👉 जुक्ति, लहडबाजी, हाँक्नु, सिपालु, समुद्र, भुतुक्क, वाक्क

६. कथाको पहिलो र दोस्रो अनुच्छेद सस्वर पठन गर्नुहोस्:

👉 (मौखिक अभ्यास, उत्तर लेख्दैन)

७. कथामा जम्मा अनुच्छेद र पाँचौँ अनुच्छेदका वाक्यहरू:

👉 जम्मा अनुच्छेद – १०; पाँचौँ अनुच्छेदमा वाक्य – ६

८. प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस् ः:

(क) चतुरे आफूलाई के ठान्दथ्यो ?

👉 ऊ आफूलाई साहसी र धाक लागाउने ठान्दथ्यो।

(ख) ठिटाहरू पिकनिकका लागि कहाँ गए ?

👉 सुन्दरीजल

(ग) गोपीले चतुरेलाई के भन्यो ?

👉 “चतुरे दाइ तिमीलाई त पौडी खेल्न खुब आउँछ होइन ? यो पोखरीमा पौडन सक्छौ ?”

(घ) चतुरे किन अचेत भयो ?

👉 पौडन नजान्दा र धेरै पानी खाँदा अचेत भयो।

(ङ) चतुरेलाई पोखरीबाट कसले निकाल्यो ?

👉 श्याम

९. कथाका पात्रहरू:

👉 चतुरे, ठिटाहरू, गोपी, श्याम

१०. प्रश्नको लेखित उत्तर :

(क) चतुरे के गर्न सिपालु थियो ?

👉 गफ गर्ने र धाक दिने

(ख) चतुरेको स्वभाव कस्तो थियो ?

👉 झूटो बोल्ने र धाक दिने

(ग) ठिटाहरूले चतुरेलाई किन सबक सिकाउने निधो गरे ?

👉 झूटो बोल्ने र धाक दिने भएकाले

(घ) चतुरेलाई किन फसाद पर्यो ?

👉 पौडन नजान्दा साथीहरूले हाम फाल्न बाध्य पारे

(ङ) झुटो बोल्दा चतुरेले के परिणाम भोग्यो ?

👉 पानीमा डुब्न लाग्यो, लाजले भुतुक्क भयो

११. कसले कसलाई भनेको हो ?

(क) “एक पटक हामी सबै मिलेर कहीँ घुमघाम गर्न जाऔँ न ।”

👉 ठिटाहरूले चतुरेलाई

(ख) “मधेसमा छँदा त के भन्नु, सात सात दिनमा मोजमज्जा गरिन्थ्यो ।”

👉 चतुरे

(ग) “चतुरे दाइ तिमीलाई त पौडी खेल्न खुब आउँछ होइन ?”

👉 गोपी

(घ) “यो जाबो पोखरीमा त के कुरा, मधेसमा छँदा कत्रा कत्रा समुद्रको भेलमा पस्थेँ ।”

👉 चतुरे

(ङ) “टौदहमा डुब्न लागेको मान्छेलाई बचाएका होइनौ ? खोइ, आफूलाई किन नबचाएको ?”

👉 ठिटाहरू

१२. घटनाको क्रम मिलाउनुहोस्:

• ठिटाहरूले चतुरेलाई चेताउनै प¥यो भनेर मतो गरे।
  
  

• चतुरे भए नभएका गफ गरेर हिँड्दथ्यो।
  
  

• एक दिन सबै मिलेर सुन्दरीजल पिकनिक गए।
  
  

• चतुरेले मलाई सन्चो छैन भनेर अनेक तरहसँग बच्न खोज्यो।
  
  

• चतुरे पोखरीमा साँच्चै डुब्न आँट्यो।
  
  

• श्यामले चतुरेलाई घिच्याएर पानी बाहिर ल्यायो।
  
  

• चतुरेले कहिल्यै धाक लगाउने र झुटो बोल्ने गरेन।
  
  

सारांश

👉
चतुरे झूट बोल्ने र धाक दिने स्वभावको थियो। ठिटाहरूले पिकनिकको बहाना बनाएर उसलाई पोखरीमा फसाए। ऊ पौडन नजान्दा अचेत भयो। साथीहरूले उसलाई बचाए। त्यस दिनदेखि ऊ झूट बोल्न र धाक दिन छोड्यो।

कथा लेख्ने बुँदा अनुसार

👉
हिरा र गोपी गाउँमा बस्थे। पैसा कमाउन विदेश गए। पैसा कमाएर फर्के। बाटामा गोपीले हिराको पैसा कुम्ल्याउने निधो गर्यो। दुवैले जङ्गलमा पैसा लुकाए। गोपीले राति गएर पैसा लिएर आयो। अर्को दिन पैसा भेटिएन। हिराले गोपीमाथि शङ्का गर्यो। वन देवतालाई बोलाए। गोपीले आफ्ना बुबालाई रुखमा वन देवता बनाए। हिराले पैसा लगाएको भन्यो। हिराले रिसले रुखमा आगो लगायो। गोपी र बुबाले माफी मागे। हिरालाई पैसा फिर्ता गरियो।

सरसफाइ कुराकानी (उदाहरण)

👉
रिता: काका नमस्कार! घर वरपर के गर्दै हुनुहुन्छ?
काका: नमस्ते! घर वरपर सफा गर्दैछु।
रिता: घर वरपर सफा गर्दा लामखुट्टे, सर्प, भ्यागुता आउँदैनन्। सरुवा रोग लाग्दैन।
काका: ठीक भन्यौ। घर पनि सुन्दर देखिन्छ।
रिता: हो काका

वाक्य निर्माण

(क) भन्दै छन् – शिक्षक नयाँ नियम सम्झाउँदै छन्।

(ख) जाँदै हुने छु – म बिहान स्कूल जाँदै हुने छु।

(ग) फर्किदै हुने छु – साँझ म घर फर्किदै हुने छु।

(घ) खेलेको छ – रामले क्रिकेट खेलेको छ।

(ङ) लेखेको हुने छ – सिता खाता लेखेको हुने छ।

(च) बोलाएको हुने छ – गुरुज्यूले हामीलाई बोलाएको हुने छ।

क्रियापद समूह अनुसार

भूत काल : अपूर्ण पक्ष – डुल्दै थियो, रुँदै थियो, भन्दै थियो, बस्दै थिए

वर्तमान काल : अपूर्ण पक्ष – खाँदै छ, सुत्दै छ, पढ्दै छन्, हाँस्दै छन्

भविष्यत् काल : अपूर्ण पक्ष – नाच्दै हुने छ, खेल्दै हुने छ, रमाउँदै हुने छ, गर्दै हुने छन्

भूत काल : पूर्ण पक्ष – नुहाएको थियो, डुलेको थियो, भेटेको थियो, चलाएको थियो

वर्तमान काल : पूर्ण पक्ष – उठेको छ, भनेको छ, किनेको छ, गरेको छ

भविष्यत् काल : पूर्ण पक्ष – गाएको हुने छ, पकाएको हुने छ, घुमेको हुने छ, बजाएको हुने छ

ह्रस्व/दीर्घ उकार शब्द

 👉 सिपालु, फसाद, चतुरे, बुता, वाक्क, भुतुक्क, आफू, धाक, समुद्र

सुनाइ र बोलाइ

१. सुनाइ पाठ ६ सुन्नुहोस् र तलका भनाइ ठिक भए ठिक र बेठिक भए बेठिक भन्नुहोस्:

(क) किसानले घोडा र गधा पालेका थिए।

 उत्तर👉 ठिक

(ख) किसानले पहिले घोडालाई तरकारीको भारी बोकाइदिए।

 उत्तर👉 बेठिक

(ग) किसानको गधा हिँड्दाहिँड्दै लड्यो।

 उत्तर👉 ठिक

(घ) गधाले बोकेको भारी किसान आफैंले बोके।

 उत्तर👉 ठिक

(ङ) गधालाई सहयोग नगरेकामा घोडा पछुतायो।

उत्तर👉 ठिक

२. सुनाइ पाठ ६ सुन्नुहोस् र तल दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:

(क) किसानले तरकारी बेच्न कहाँ जाने विचार गरे?

👉 बजार जाने।

(ख) गधाले मलिन स्वरमा घोडालाई के भन्यो?

👉 “म थाकेको छु।”

(ग) घोडाले गधालाई किन सहयोग गरेन?

👉 कमजोर मानेर।

(घ) गधाले बोकेको भारी किसानले कसलाई बोकाइदिए?

👉 किसानलाई।

(ङ) घोडाले किन पछुतो मान्यो?

👉 आफ्नो व्यवहारमा पछुतो भयो।

३. समस्या परेका मानिसलाई भेट्दा तपाईं के गर्नुहुन्छ, भन्नुहोस्।

👉 म उनलाई सहयोग गर्छु र सकेसम्म मद्दत गर्ने प्रयास गर्छु।

सिर्जनात्मक कार्य

१. आफ्नो विद्यालयले प्रकाशन गरेका विभिन्न सूचना खोजेर पढ्नुहोस् र तलका विषय समेटी सूचना तयार पार्नुहोस्:

जाडो बिदाको सूचना!
मिति: २०७८/०९/०९
प्रकाशक: विद्यालय

सूचना:
विद्यालय आगामी मिति २०७८/०९/१० देखि जाडो बिदाका लागि बन्द रहनेछ। सबै विद्यार्थीहरूलाई घरमै बस्न र स्वास्थ्यको ख्याल गर्न अनुरोध गरिन्छ।