Class 4 Nepali Lesson 12 Note
Unit-12 निसाफ
शब्दभण्डार
१. अर्थ बुझाउने शब्द लेख्नुहोस् :
(क) दुवै पक्षका कुरा सुनी गरिने न्याय – निसाफ
(ख) कुनै काम वा कुराको टुङ्गो लगाउने काम – निधो
(ग) एक अर्कोबिच हुने मेल – साम्य / मेलमिलाप
(घ) दुई जनाबिच हुने भनाभन वा कुटाकुट – झगडा
२. समूह जनाउने शब्दसँग जोडा मिलाउनुहोस् :
|
समूह ‘क’ |
समूह ‘ख’ |
|
कपाल |
चुल्ठो |
|
कमिला |
कुनिउँ |
|
बाँदर |
भिड |
|
मानिस |
ताँती |
|
पराल |
डङ्गुर |
|
फोहोर |
भेल |
३. मिल्ने विकल्पमा ठिक (√) लगाउनुहोस् :
(क) अङ्गुरको समूह – झुप्पो (√)
(ख) भेडाको समूह – बथान (√)
(ग) दाउराको थुप्रो – डङ्गुर (√)
(घ) पुस्तकको समूह – चाङ (√)
(ङ) फौज – सेना (√)
४. समूह ‘क’ र समूह ‘ख’ जोडा मिलाउनुहोस् :
|
समूह ‘क’ |
समूह ‘ख’ |
|
छक्क पार्नु |
फ्यात्त बस्नु |
|
थामथुम पर्नु |
धुरुधुरु काम गर्नु |
|
मुसुक्क बिर्सनु |
भुसुक्क हाँस्नु |
|
खुरुखुरु रुनु |
थचक्क फाल्नु |
५. वाक्य बनाउनुहोस् :
- अनुहार – उसको अनुहार रमाइलो देखिन्थ्यो ।
- छक्क – ऊ पुरस्कार पाउँदा छक्क पर्यो ।
- लाठो – किसानले लाठो समाएर गोरु हाँक्यो ।
- थामथुम – छिमेकीले झगडामा थामथुम पारे ।
- जुक्तिबुद्धि – प्रवीणले जुक्तिबुद्धि प्रयोग गरेर मेल गरायो ।
- कुरा – शिक्षकले राम्रो कुरा गर्नुभयो ।
बोध र अभिव्यक्ति
१. उच्चारण गर्नुपर्ने शब्द :
आँगन, दृश्य, चर्काचर्की, जुध्नु, अवस्था, बिरुवा, बुद्धिमान
३. प्रवीणका बारेमा अनुच्छेद :
प्रवीण एक चलाख र बुद्धिमान बालक हो । उसले विद्यालयमै विद्यार्थीबिचको झगडा मिलाउने गर्थ्यो । घरमा पनि बुबा र काकाबीचको झगडा उसैले मेलमिलाप गरायो । उसले जुक्तिबुद्धि प्रयोग गरेर दुबै पक्षलाई सन्तुष्ट पार्ने निर्णय सुनायो । ऊ सजग, समझदार र शान्त स्वभावको पात्र हो ।
४. मौखिक उत्तर :
(क) प्रवीणका बुबाको हातमा – लाठो थियो ।
(ख) बिरुवा – सुबोधले उखेलको थियो ।
(ग) प्रवीणका बुबाले – कापी र कलम किनिदिनुभयो ।
(घ) प्रवीणका काकाले – दोब्बर बिरुवा लगाउने बाचा गर्नुभयो ।
(ङ) भेला भएका मानिसले – प्रवीणको राम्रो निसाफ सुनेर ताली बजाए ।
५. कसले भने ?
(क) “तपाईँहरू यसरी किन जुध्न लाग्नुभएको ?” – प्रवीणले भनेको ।
(ख) “अर्काले कति दुःख गरेर रोपेका बिरुवा यसको छोराले उखेल्नु हुन्छ त ?” – प्रवीणका बुबाले भनेको ।
(ग) “कस्ता कस्ता कहाँ गए मुसाका छाउरा जन्त ।” – काकाले भनेको ।
(घ) “थाहा भएको भए नचाहिँदो काम किन गर्थेँ ।” – सुबोधले भनेको ।
(ङ) “आहा ! कस्तो राम्रो नियाँ, कति राम्रो निसाफ ।” – हजुरबाले भनेको ।
६. घटनाको क्रम :
- प्रवीण विद्यालयबाट घर आइपुग्यो ।
- सुबोध निन्याउरो अनुहार लगाएर उभिइरहेको थियो ।
- सुबोधले बिरुवा उखेलेकाले प्रवीणका बुबा र काकाबीच झगडा भयो ।
- हल्ला भएको सुनेर अरू छिमेकी पनि आइपुगे ।
- प्रवीणले झगडाको निर्णय गर्ने कुरा बतायो ।
- प्रवीणको कुरामा सबैले समर्थन जनाए ।
- सुबोधले उखेलेको भन्दा दोब्बर बिरुवा काकाले लगाइदिनुप¥यो ।
- दुवैलाई निर्णय चित्त बुझ्यो ।
- सुबोधले माफी माग्यो ।
७. प्रश्नोत्तर :
(क) प्रवीणका बुबा र काकाबीच सुबोधले बिरुवा उखालेकाले झगडा भएको थियो ।
(ख) छिमेकीले प्रहरी कार्यालय वा गाउँपालिकामा जान सल्लाह दिए ।
(ग) प्रवीणको स्वभाव बुद्धिमान, जुक्ति प्रयोग गर्ने र मेलमिलाप गर्ने थियो ।
(घ) प्रवीणले दुबै पक्षलाई न्यायसंगत जिम्मेवारी बाँडेर झगडा मिलायो ।
८. मेरो विचार :
‘निसाफ’ पाठ निकै रोचक र शिक्षा दिने खालको छ । यसले झगडा गर्दा हिंसामा नगई शान्तिपूर्ण रूपमा मेलमिलाप गर्नुपर्छ भन्ने शिक्षा दिन्छ ।
भाषिक संरचना
१. वाक्य पूरा गर्नुहोस् :
(क) मेरो भाइ बजार गयो ।
(ख) मेरी बहिनी गृहकार्य गर्छे ।
(ग) विनोद खेतबारीमा काम गर्दै थियो ।
(घ) प्रतीक्षाले बजारबाट पुस्तक किनेर ल्याइन् ।
२. सङ्गति मिलाएर लेख्नुहोस् :
- उषा मिहिनेती छिन् ।
- शम्भु गाडी चलाउँछ ।
- निर्मला स्याउ टिप्न रुखमा चढी ।
- होमबहादुर भेँडेटार घुम्न गए ।
- भाइ माछा हेर्न खोलातिर गयो ।
- चमेली पुस्तकालय जान्छिन् ।
३. ‘कोपिला’ राखेर अनुच्छेद :
कोपिला कविता लेख्छिन् । उनी गीत पनि गाउँछिन् । उनी साथी बनाउन मन पराउँछिन् । उनी सबैसँग मिलेर खेल्छिन् । उनी जेहेनदार पनि छिन् ।
४. दीर्घ ईकार ( ी ) र दीर्घ ऊकार ( ू ) भएका शब्द :
- ई : त्रिशूली, कौसी, दीर्घ, पूर्णिमा
- ऊ : सूर्य, ऊ, जून
कथा लेखन (संकेत अनुसार)
शीर्षक : ठुलाको अर्ती नटेर्दा पाएको दुःख
एउटा केटो ज्यादै चकचके थियो । उसले कसैले भनेको मान्दैनथ्यो । उसले टाढासम्म गएर खेल्थ्यो र जनावरहरूलाई जिस्क्याउँथ्यो ।
एकदिन उसले आमासँग पशुपति जाने भयो । त्यहाँ बाँदरहरू देखेर उसले जिस्क्याउन थाल्यो । आमाले उसलाई बाँदर नजिस्क्याउन भनेकी थिइन् तर उसले कुरा मानेन ।
उसले ढुङ्गा हानेर बाँदर जिस्क्यायो । बाँदर रिसाएर उसलाई चिथो¥यो । त्यसपछि उसलाई ठुलाको अर्ती र आज्ञापालन नगर्दा दुःख पाइने रहेछ भन्ने शिक्षा मिल्यो ।
