Class 4 Nepali Lesson 2 Note
Unit-2
पाठ २ – सुनको मूर्ति
सुस्मा आचार्य
शब्द भण्डार
१. तल दिइएका शब्दको मिल्ने अर्थसँग जोडा मिलाउनुहोस्:
उत्तर👉
(क) पहाडको तल्लो भाग – फेदी
(ख) कसैलाई क्षति पुर्याउने काम – हानि
(ग) आफ्ना पूर्वजहरू – पुर्खा
(घ) बाँदरको हुल – बगाल
(ङ) कुनै प्रकारको पिर नभएको अवस्था – हाइसन्चो
२. उस्तै अर्थ दिने शब्द तालिकाबाट पहिचान गरी लेख्नुहोस्:
उत्तर👉
उपाय – जुक्ति
काउकुती – कुतकुती
चिन्ता – पिर
पुछार – फेद
चलाख – चङ्खे
पूर्वज – पुर्खा
उब्जनी – बाली
३. नजिकको टाढा भए जस्तै उल्टो अर्थ बुझाउने शब्दसँग जोडा मिलाउनुहोस्:
उत्तर👉
साँझ – बिहान
तल – माथि
फेद – दुप्पो
बेइमान – इमानदार
हित – हानि
४. रातो रङ लगाइएका शब्दका ठाउँमा तालिकाबाट उल्टो अर्थ दिने शब्द छानेर लेख्नुहोस् :
उत्तर👉
(क) गाउँ सहरदेखि नजिक थियो । → गाउँ सहरदेखि टाढा थियो ।
(ख) एक दिनको कुरा हो । → एक रातको कुरा हो ।
(ग) बाँदरहरू ओरालो लागे । → बाँदरहरू उकालो लागे ।
(घ) म कहिलेकाहीँ घुम्न जान्छु । → म सधैं घुम्न जान्छु ।
५. उपयुक्त विकल्पमा ठिक चिह्न (✓) लगाउनुहोस्:
उत्तर👉
(क) निधो शब्दको उस्तै अर्थ दिने शब्द कुन हो ?
->(आ) टुङ्गो ✔
ख) चङ्ख शब्दको उल्टो अर्थ दिने शब्द कुन हो ?
->(इ) बाठो ✔
(ग) पातलो शब्दको उल्टो अर्थ दिने शब्द कुन हो ?
->(अ) बाक्लो ✔
(घ) आमा शब्दको उस्तै अर्थ दिने शब्द कुन हो ?
->(आ) माता ✔
बोध र अभिव्यक्ति
(पढ्ने मात्रै)
१. तल दिइएका शब्दको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्:
जङ्गल, चिन्तित, चखे, दुर्घटना, खितित्त, जुक्ति
२. कथाको पहिलो र दोस्रो अनुच्छेद सस्वरवाचन गर्नुहोस् |
(लेख्ने)
३. ‘सुनको मूर्ति’ पाठमा जम्मा कतिओटा अनुच्छेद रहेका छन् ? पहिलो अनुच्छेदमा कतिओटा वाक्य रहेका छन् भन्नुहोस् ।
➡️ ‘सुनको मूर्ति’ पाठमा जम्मा १२ वटा अनुच्छेद छन्।
४. तल दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस्:
(क) गाउँमा कुन कुन जङ्गली जनावर आउँथे ?
➡️गाउँमा चितुवा, भालु, बाँदर र ब्वाँसोजस्ता जङ्गली जनावर आउँथे।
(ख) बाँदरले कान्छालाललाई के गरे ?
➡️बाँदरले कान्छालाललाई आफ्नो पुर्खा सम्झिएर बोकेर डाँडाको टुप्पोमा लगे।
(ग) कान्छालाल के सुनेर डराउन थाले ?
➡️बाँदरले उनलाई सुनको असर्फी टाँस्ने कुरा गरेपछि डराउन थाले।
(घ) बाँदरले कहाँ पुगेर गीत गाउन थाले ?
➡️बाँदरले खोला तर्न लाग्दा खोलाको छेउमा पुगेर गीत गाउन थाले।
(ङ) बाँदरले बिर्खलाललाई किन खोलामा फालिदिए ?
➡️बाँदरले बिर्खलाललाई हाँसिरहेको देखेपछि उसलाई आफ्नो पुर्खा होइन भन्ने थाहा पाए र त्यसलाई खोलामा फालिदिए।
५. कसले कसलाई भनेको हो, भन्नुहोस् :
(क) यतिका असर्फी ! कहाँबाट ल्याउनुभो ? कसले दियो ?
→ बुढीले बुढा लाई भनेकी हुन्।
(ख) तपाईंहरूले आजसम्म कसैको कुभलो चिताउनु भएन । कसैको नराम्रो सोच्नुभएन ।
→ गाउँलेहरूले बुढाबुढीलाई भनेका हुन्।
(ग) के भयो तपाईंलाई ? यस्तो हालत कसले बनाइदियो ?
→ बुढीले बिर्खलाल लाई भनेकी हुन्।
घ) बिर्खलाल ले बुढीलाई भनेका हुन्।
→बिर्खलाल ले बुढीलाई भनेका हुन्।
६. तल दिइएका घटनाको क्रम मिलाएर लेख्नुहोस्:
➡️तल दिइएका घटनाहरूको सही क्रम यस्तो हुनेछ:
(छ) कुनै एउटा गाउँमा दुई जना बुढाबुढी बस्थे ।
(ङ) कान्छालाल बारीमा मूर्ति बनेर उभिए ।
(घ) बाँदरले कान्छालाललाई बोकेर लगे ।
(ग) कान्छालाललाई असर्फीले सिँगारे ।
(च) कान्छालाल असर्फीको बाकस बोकेर फर्किए ।
(ख) बिर्खलाल पौडेर खोला किनार पुगे ।
(क) बिर्खलाल निन्याउरो अनुहार लिएर घर फर्के ।
७. तल दिइएका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस्:
(क) कान्छालाल बारीमा गएर किन उभिए ?
→ बाँदरले बाली खान नआउन् भनेर उनी मूर्ति बनेर बारीमा उभिए।
(ख) बाँदरले कान्छालालको शरीरमा के टाँसेर सिँगार्ने निधो गरे ?
→ बाँदरले कान्छालालको शरीरमा सुनका असर्फी टाँसेर सिँगार्ने निधो गरे।
(ग) सुनका असर्फी देखेपछि गाउँलेले के भने ?
→ गाउँलेले भने, “तपाईंहरूले आजसम्म कसैको कुभलो चिताउनुभएन, त्यसैले आज असर्फी पाउनुभयो।”
(घ) बिर्खलाललाई बुढीले कसरी सम्झाइन् ?
→ बुढीले बिर्खलाललाई भनिन्, “अर्काले गयो भन्दैमा देखासिकी गर्नुहुँदैन, लोभले लाभ होइन, विलाप गराउँछ।”
८. ‘सुनको मूर्ति’ पाठका बिर्खलाल बारीमा उभिन नगएको भए के हुन्थ्यो होला, आफ्नो विचार लेख्नुहोस् ।
→ यदि बिर्खलाल बारीमा उभिन नगएको भए, उसलाई बाँदरले मूर्ति ठानेर बोकेर लैजाने थिएनन्, खोलामा फालिदिने घटना पनि हुने थिएन, र ऊ दुर्घटनाबाट जोगिने थियो। उसले शारीरिक पीडा र मानसिक दुःख पनि भोग्नुपर्दैनथ्यो। बुढाबुढीले जस्तो इमानदारीपूर्वक बाँच्न सक्नेथियो, र लोभले उसलाई अपमानित बनाउने थिएन।
निष्कर्ष: यदि बिर्खलालले देखासिकी नगरेको भए, उसले दुर्घटनाबाट बच्न सक्थ्यो र आफूलाई लाजमर्दो अवस्थाबाट जोगाउन सक्थ्यो।
९. पाठमा कान्छालालले ल्याएका सुनका असर्फी गाउँलेले देखेपछि के के घटना घटेका छन्, भन्नुहोस् ।
→कान्छालालले ल्याएका सुनका असर्फी गाउँलेले देखेपछि घटेका घटनाहरू यसप्रकार छन्:
- बुढीले गाउँलेलाई बोलाइन् र कान्छालालले सुन ल्याएको कथा सुनाइन्।
- गाउँलेहरू (रामलाल, बिर्खलाल, चनमती, सुनमाया) उपस्थित भए र बाकसभित्रका सुनका असर्फी देखेर अचम्म परे।
- गाउँलेहरूले बुढाबुढीको इमानदारिता र राम्रो कर्मको प्रशंसा गरे।
- बिर्खलालको मनमा लोभ जाग्यो।
- उसले त्यसैगरी मूर्ति बनेर बारीमा उभिने निर्णय गर्यो।
- बाँदरले उसलाई पनि बोकेर लगे, तर खोलामा गीत सुन्दा हाँसेपछि बाँदरले उसलाई मूर्ति नभएको ठाने।
- त्यसपछि बाँदरले उसलाई खोलामा फालिदिए।
- बिर्खलाल बल्लतल्ल बाँचेर घर फर्कियो र गल्ती बुझेको कुरा गर्यो।
यी घटनाहरूले लोभको परिणाम र सत्कर्मको पुरस्कार भन्ने शिक्षा दिन्छन्।
१०. उदाहरणमा दिइए जस्तै गरी लेख्नुहोस् :
→१. कान्छालाल सहनशील पात्र हुन् ।
→२. कान्छालाल भलो चिताउने पात्र हुन् ।
→३. कान्छालाल किसान पात्र हुन् ।
→४. कान्छालाल गाउँमा बस्ने पात्र हुन् ।
→५. कान्छालाल इमानदार पात्र हुन् ।
→६. कान्छालाल पुरुष पात्र हुन् ।
११. ‘सुनको मूर्ति’ पाठको अन्तिम अनुच्छेदबाट चारओटा प्रश्न बनाउनुहोस्:
उदाहरण : बिर्खलाल पौडेर कहाँ पुग्यो ?
१. बिर्खलाललाई देखेर बुढीले के सोधिन्?
२. बिर्खलालले सबै कुरा कस्तो स्वरमा सुनायो?
३. बुढीले बिर्खलाललाई के सम्झाइन्?
४. बिर्खलालले अन्त्यमा के सिक्यो?
१२. ‘सुनको मूर्ति’ पाठको सन्देश लेख्नुहोस् ।
सुनको मूर्ति’ पाठको सन्देश: यो पाठले लोभ नगर्नु, अरूको भलो चिताउनु, इमानदार र सहनशील हुनुजस्ता जीवनका महत्वपूर्ण मूल्यहरू सिकाउँछ। यसले देखासिकी र लोभले दुःख र विनाश निम्त्याउन सक्छ भन्ने सन्देश दिन्छ। आफ्नो बुद्धि, धैर्य र सजगताले जीवनमा राम्रो फल प्राप्त गर्न सकिन्छ भन्ने पाठको मुख्य सन्देश हो।
भाषिक संरचना र वर्णविन्यास
२. माथिको अनुच्छेदमा इमानदार शब्दले बुढाबुढीको, घना शब्दले जङ्गलको, जङ्गली शब्दले जनावरको वर्णन गरे मैं तलका शब्दलाई वर्णन गर्ने शब्द के हुन सक्छन्, चिनेर लेख्नुहोस् :
(क) चखे बाँदर
(ख) लोभी बिर्खालाल
(ग) मिहिनेती विद्यार्थी
(घ) पाँच ओटा सिसाकलम
(ङ) अग्लो पर्वत
३. ‘सुनको मूर्ति’ पाठमा प्रयोग भएका कुनै पाँचओटा विशेषण शब्द शिक्षकका सहायताले टिप्नुहोस् ।
→‘सुनको मूर्ति’ पाठमा प्रयोग भएका केही विशेषण (वर्णन गर्ने) शब्दहरू यस्ता छन्:
१. इमानदार — (जस्तै: इमानदार बुढाबुढी)
२. घना — (जस्तै: घना जङ्गल)
३. चिन्तित — (जस्तै: साह्रै चिन्तित थिए)
४. अचम्मको — (जस्तै: अचम्मको बानी)
५. मलिन — (जस्तै: मलिन अनुहार)
