Class 4 Nepali Lesson 3

शब्द भण्डार

१. तल दिइएका अर्थ बुझाउने शब्द शिक्षकका सहायताले लेख्नुहोस् :

 क) गर्मी ठाउमा पाइने एक प्रकारको वनस्पति – खजुर वर्ष – बर्षा

(ख) कुनै काम गर्न दिइने दबाब – दबाब / दबाव

     सरकारलाई तिर्नुपर्ने दस्तुर – कर

     हात – कर (संयोगवश “हात” लाई पनि “कर” भन्ने पुरानो/काव्यात्मक प्रयोग छ)

 

(ग) पढ्ने सुविधासहित पुस्तक राखिएको ठाउँ – पुस्तकालय

     पुस्तक घर – पुस्तकालय / लाइब्रेरी

घ) काइँयोले कपाल मिलाउनु – काँम्नु

कलमले कागजमा कोरकार गर्नु – लेख्नु

 

२. उदाहरणमा देखाइए जस्तै शब्दको मिल्ने अर्थमा ठिक र नमिल्ने अर्थमा बेठिक चिह्न लगाउनुहोस्: 

सादा :

देखावटीपन नभएको – ✓

धेरै रङ भएको – ✗

बुट्टा वा रङ नभएको – ✓

(क) हाल:

धेरै पहिले – ✗

अहिले वा भर्खरै – ✓

समाचार वा खबर – ✗

(ख) भाग:

कुनै वस्तुको अंश वा खण्ड – ✓

सानो दराज – ✗

भाग्ने काम – ✗

ग) अन्त:

अन्य ठाउँमा वा अरूतिर – ✓

कुनै कामको समापन – ✗

कुनै कामको सुरुआत – ✗

(घ)काल:

समय वा वेला – ✓

मृत्यु वा निधन – ✓ (सन्दर्भअनुसार दुबै अर्थ लाग्न सक्छ)

पर्खनु वा हेर्नु – ✗

 

३. तल दिइएका शब्दका फरक फरक दुईओटा अर्थ छन् । ती अर्थ पहिचान गरी जोडा मिलाउनुहोस् : 

(क) घर -> गृह, भवन

(ख) कर -> जिद्दी, हात

(ग) तर -> दुधको तर, खोला तर्ने काम

(घ) वर -> बेहुलो, आशीर्वाद

(ङ) फल -> नतिजा, फलफूल

 

४. तल दिइएका शब्द प्रयोग गरी वाक्य बनाउनुहोस्:

कार्यक्रम – हाम्रो विद्यालयमा आज सांस्कृतिक कार्यक्रम भएको छ।

प्रतियोगिता – रमिलाले नाच प्रतियोगिता मा प्रथम स्थान प्राप्त गरिन्।

संस्कृति – हाम्रा चाडपर्वहरू हाम्रो संस्कृति झल्काउने महत्वपूर्ण अङ्ग हुन्।

आलमारी – पुस्तकहरू आलमारी मा राम्रोसँग राखिएका छन्।

प्रयोगशाला – विज्ञान प्रयोगशाला मा हामीले रासायनिक परिक्षण गर्यौं।

इन्टरनेट – अहिले धेरैजसो विद्यार्थीहरू इन्टरनेट को माध्यमबाट पढाइ गर्छन्।

बोध र अभिव्यक्ति

४. ‘मलाई पुस्तक मन पर्छ’ पाठको तेस्रो अनुच्छेद मनमनै पढ्‌नुहोस् र दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस् :

(क) सानो आलमारी कहाँ राखिएको छ ?

→ सानो आलमारी कोठाको कुनामा राखिएको छ।

 

(ख) आलमारीमा कति जनाका पुस्तक छन् ?

→ आलमारीमा तीन जनाका पुस्तक छन्।

 

(ग) आलमारीमा कुन कुन विषयका पुस्तक छन् ?

→ आलमारीमा नेपाली, गणित, अंग्रेजी, विज्ञान, सामाजिक, चित्रकला, संगीत आदि विषयका पुस्तक छन्।

 

(घ) नेपाली पुस्तकमा के के छन् ?

→ नेपाली पुस्तकमा कविता, कथा, निबन्ध, जीवनचरीत्र आदि छन्।

 

(ङ) बालसाहित्यका पुस्तक कस्ता छन् ?

→ बालसाहित्यका पुस्तक रमाइला, सजिला, चित्रसहितका र शिक्षाप्रद छन्।

 

५. तल दिइएका शब्दमा बिचका वर्ण झिकेर नयाँ शब्द बनाउनुहोस्:

(क) खबर → कर
(ख) कविता → कता
(ग) किसान → कन
(घ) पाहुना → पुना
(ङ) हाजिर → हर
(च) गणित → गित

६. तलका प्रश्नको उत्तर लेख्नुहोस् :

(क) धनीरामका भाइबहिनी के के गर्न मन पराउँछन् ?

 → धनीरामका भाइ गीत गाउन मन पराउँछन् र बहिनी खेल खेल्न मन पराउँछे।

(ख) धनीरामले नेपाली पुस्तक किन मन पराउँछन् ?

→ नेपाली पुस्तकमा राम्रा कथा, मिठा कविता, रङ्गीन चित्र, रमाइला संवाद र निबन्ध भएकाले उनलाई नेपाली पुस्तक मन पर्छ।

(ग) थारु भाषामा नमस्कार गर्दा र हालखबर सोध्दा के भनिँदो रहेछ ?

 → थारु भाषामा नमस्कार गर्दा “रामराम” र हालखबर सोध्दा “का बा हालखबर ? आराम बाटी ?” भन्दो रहेछ।

(घ) धनीरामको विद्यालयमा शुक्रबार कुन कुन प्रतियोगिता हुन्छन् ?

 → धनीरामको विद्यालयमा शुक्रबार हाजिरजवाफ, नृत्य, हिज्जे, शब्दार्थ, अन्ताक्षरी गायन र सिर्जनात्मक लेखन प्रतियोगिता हुन्छन्।

७. ‘मलाई पुस्तक मन पर्छ’ पाठको पहिलो अनुच्छेदबाट तीनओटा प्रश्न बनाउनुहोस् । ती प्रश्नका उत्तर साथीलाई सोध्नुहोस् :

(क) धनीराम कुन विद्यालयमा पढ्छन् ?
(ख) उनको भाइलाई के गर्न मन पर्छ ?
(ग) धनीरामको परिवारमा को–को छन् ?

८. दिइएका बुँदाका आधारमा अनुच्छेद तयार पार्नुहोस् :

मेरो नाम समिता रोकाया हो। मेरो घर जुम्ला हो। म चार कक्षामा पढ्छु। मेरो घरनजिकै बारी छ। बारीमा धेरै स्याउ फल्छन्। बुबा स्याउ बेच्न नेपालगन्ज जानुहुन्छ। बुबाले स्याउ बेचेर मलाई पुस्तक किनिदिनुहुन्छ।

९. बालदिवस कार्यक्रमका लागि स्वागत मन्तव्य (छात्र/छात्रा द्वारा):

स्वागत मन्तव्य (बालदिवस कार्यक्रममा)

यस कार्यक्रमका अध्यक्षज्यू
अतिथिज्यूहरू
विद्यालयका गुरुजन तथा प्रिय साथिहरू

हामी सबै यहाँ बाल दिवसको अवसरमा भेला भएका छौं। आजको यो विशेष दिनमा म यहाँहरू सबैलाई हार्दिक स्वागत तथा नमस्कार गर्दछु। यहाँहरूको उपस्थिति हाम्रो विद्यालयको बाल दिवस कार्यक्रमलाई अझै शोभायमान बनाएको छ।

हामी बालबालिकाहरूले आज विविध कार्यक्रमहरू प्रस्तुत गर्नेछौं। यहाँहरूले सबै कार्यक्रम मनोयोगपूर्वक हेर्नुहुनेछ भन्ने विश्वास लिएकी छु। म फेरि एक पटक अतिथिज्यूहरूलाई हार्दिक धन्यवाद र स्वागत व्यक्त गर्दै मेरो मन्तव्य यही समाप्त गर्दछु। धन्यवाद!

भाषिक संरचना र वर्णविन्यास

१. तल दिइएको अनुच्छेद पढ्नुहोस् र रातो रङ लगाइएका शब्द कापीमा टिप्नुहोस् :

→ छ, बसेर, पढ्छौं, गछौँ, गर्छ, सिकाउनुहुन्छ
(यी सबै क्रियापद हुन्।)

२. तल दिइएका शब्दबाट क्रियापद शब्द छानी कापीमा टिप्नुहोस् :

→ निदाउँछ, भन्यो, पढ्छे, जान्छन्, हुन्छ, सुन्छ, आउनुहुन्छ, खाने छ

३. ‘मलाई पुस्तक मन पर्छ’ पाठबाट पाँचओटा क्रियापद टिपोट गर्नुहोस् :

→ मन पराउँछ, पढ्न सिकाउनुहुन्छ, राख्ने गरेका छौं, खोजेर पढ्छौं, सुनाउँछौं

४. तल दिइएका शब्दको प्रयोग गरी वाक्य बनाउनुहोस् :

(क) उठ्छ → ऊ बिहान चाँडै उठ्छ।
(ख) गयो → उसो भनिएको कार्यक्रममा रमाइलो गर्न गयो।
(ग) आउनुहुन्छ → हाम्रा काकाले बेलुकी घरमा आउनुहुन्छ।
(घ) खेल्छे → मेरी बहिनी साथीहरूसँग लुकामारी खेल्छे।
(ङ) रमाए → हामी मेलामा धेरै रमाए।

५. पाठको तेस्रो अनुच्छेदबाट शब्दको सुरु, बिच र अन्तिममा दीर्घ ‘ई’ कार लागेका शब्द पहिचान गरी लेख्नुहोस् :

→ सुरुमा: ई–कुनै छैन
→ बीचमा: तीनै, विषय, सिर्जनात्मक, प्रविधि, चित्रसहित, नेपाली, बालसाहित्य, बालकविता, बालकथाका
→ अन्तमा: कुनै छैन
(दीर्घ ‘ई’ को चिनारी: ी जस्तो लेखिएको वर्ण)

सुनाइ र बोलाइ

सुनाइ पाठ ३ सुन्नुहोस् र तल दिइएका प्रश्नको मौखिक उत्तर दिनुहोस् :

(क) पैसा कसरी बचत गर्न सकिन्छ ?
→ पैसा थोरै थोरै गरेर जम्मा गरेर बचत गर्न सकिन्छ।

(ख) मानिसले बचत गरेको पैसाबाट के के काम गरेका छन् ?
→ मानिसले बचत गरेको पैसाबाट पढाइ, उपचार, घर बनाउने जस्ता काम गरेका छन्।

(ग) हामीले बचत गरेको पैसा कस्तो काममा खर्च गर्नुपर्छ ?
→ बचत गरेको पैसा राम्रो र आवश्यक काममा खर्च गर्नुपर्छ।

(घ) मान्छे कसरी अमर बन्छ ?
→ मान्छे असल काम गरेर र राम्रो उदाहरण दिएर अमर बन्छ।

२. तपाईंले पाएको पैसा कसरी बचत गर्नुहुन्छ ? बचत भएको पैसाले भविष्यमा के गर्ने सोच्नुभएको छ, कक्षामा छलफल गर्नुहोस् :

उत्तर:
→ म आमा–बुबाबाट पाएको पैसा थोरै थोरै गरेर बचत गर्छु।
→ म त्यो पैसा गुल्लकमा जम्मा गर्छु।
→ भविष्यमा त्यो पैसा किताब किन्न, स्कूलको शैक्षिक भ्रमणमा जान वा उपयुक्त काममा खर्च गर्ने योजना बनाएको छु।

३. रेडियो वा टेलिभिजनबाट प्रसारण हुने बाल कार्यक्रम सुन्नुहोस् । बाल कार्यक्रम सुनेर थाहा पाएका कुरा कक्षामा भन्नुहोस् :

उत्तर:
→ मैले बाल कार्यक्रममार्फत बाल अधिकार, नेपाली साहित्य, बालगीत, बालकविता र प्रेरणादायी कुराहरू थाहा पाएँ।
→ त्यस्ता कार्यक्रमले पढाइमा सहयोग पुग्छ र रमाइलोसँग सिक्न सकिन्छ।